HUMAN RIGHTS EDUCATION IN BRAZIL AND NORWAY

Perceptions of Gender and LGBTQIAPN+ Diversity in Schools

Authors

Keywords:

Human Rights, LGBTQIAPN+, Gender, Diversity, Hidden Curriculum

Abstract

This article discusses the promotion of Human Rights Education (HRE) in the school context, focusing on gender and LGBTQIAPN+ issues, based on a comparative analysis between Brazil and Norway. The study addresses the gap between the formal curriculum and pedagogical practice, grounded in legal frameworks. The objective was to analyze the perceptions of basic education teachers regarding the inclusion of HRE in daily school life. The methodology adopted was opinion research, applying a structured questionnaire to 38 Brazilian teachers and 16 Norwegian teachers. The results reveal that, in Norway, HRE is institutionalized, with high rates of teacher training and ongoing actions on diversity. In Brazil, although legislation exists, HRE has low institutionalization, relies on individual teacher initiative, and lacks adequate training. The study concluded that the implementation of HRE in Brazil requires addressing the hidden curriculum, valuing critical teacher training, and building inclusive policies that ensure the representation and belonging of minority groups in school settings.

Author Biographies

MARCIA DE SIQUEIRA SOVIK, Faculdade Unyleya

Estudante do programa de Iniciação Científica da Faculdade Unyleya. Representante do curso de Pedagogia.

Fabio Maia, Faculdade Unyleya

Orientador do trabalho de Iniciação Científica.

References

BRAGA, Amanda; SÁ, Israel de. Discurso, autoritarismo e grupos minorizados: uma cartografia contemporânea. Heterotópica, [S. l.], v. 5, n. 1, p. 5–15, jan./jun. 2023. DOI: 10.14393/HTP-v5n1-2023-69841. Disponível em: https://seer.ufu.br/index.php/RevistaHeterotopica/article/view/69841. Acesso em: 26 jun. 2025.

BRASIL. Constituição da República Federativa do Brasil. Brasília, DF: Presidência da República. Disponível em: https://www.planalto.gov.br/ccivil_03/constituicao/constituicao.htm. Acesso em: 26 jun. 2025.

DA SILVA, Sirlene Mota Pinheiro; MACHADO, Raimunda Nonata da Silva. Gêneros, diversidade e inclusão educacional. Curitiba: CRV, 2022.

FONSECA, Dagoberto José. Políticas públicas e ações afirmativas. São Paulo: Selo Negro, 2009.

GORISGH, Patrícia Cristina Vasques de Souza. O reconhecimento dos direitos humanos LGBT: de Stonewall à ONU. Curitiba: Appris, 2014.

MIRANDA, Maria Aparecida. As ações afirmativas na educação e as narrativas dos estudantes negros: desigualdades, protagonismo negro e reparação. Cadernos CEDES, Campinas, v. 41, n. 113, p. 1–15, 2021. Disponível em: https://www.scielo.br/j/ccedes/a/Vn3f5WpQz5B3Q27Fk5X2J6k/?lang=pt. Acesso em: 26 jun. 2025.

NORUEGA. Overordnet del – opplæringens verdigrunnlag. Oslo: Utdanningsdirektoratet, 2017. Disponível em: https://www.udir.no/lk20/overordnet-del/opplaringens-verdigrunnlag/?lang=eng. Acesso em: 26 jun. 2025.

NORUEGA. Prop. 81 L (2016–2017): Om likestilling og ikke-diskriminering. Oslo: Regjeringen, 2017. Disponível em: https://www.regjeringen.no/no/dokumenter/prop.-81-l-20162017/id2547420/. Acesso em: 26 jun. 2025.

ORGANIZAÇÃO DAS NAÇÕES UNIDAS (ONU). Resolução A/HRC/RES/17/19: direitos humanos, orientação sexual e identidade de gênero. Alto Comissariado das Nações Unidas para os Direitos Humanos (ACNUDH), Genebra, 14 jul. 2011. Disponível em: https://docs.un.org/en/A/HRC/RES/17/19. Acesso em: 26 jun. 2025.

ORGANIZAÇÃO DAS NAÇÕES UNIDAS (ONU). Resolução A/HRC/RES/27/32: direitos humanos, orientação sexual e identidade de gênero. Alto Comissariado das Nações Unidas para os Direitos Humanos (ACNUDH), Genebra, 2 out. 2014. Disponível em: https://www.right-docs.org/doc/a-hrc-res-27-32/. Acesso em: 26 jun. 2025.

PIMENTEL, Silvia. Experiências e desafios: Comitê sobre a Eliminação de Todas as Formas de Discriminação contra a Mulher (CEDAW/ONU) – relatório bienal de minha participação. Brasília: Secretaria Especial de Políticas para as Mulheres, 2008. Disponível em: https://www.gov.br/mdh/pt-br/navegue-por-temas/politicas-para-mulheres/arquivo/arquivos-diversos/publicacoes/publicacoes/cedaw.pdf. Acesso em: 26 jun. 2025.

RAMOS, André de Carvalho. Curso de direitos humanos. 7. ed. São Paulo: Saraiva, 2020.

SENADO FEDERAL. Lei nº 14.986, de 2024. Determina a inserção de aspectos femininos no currículo escolar. Diário Oficial da União, Brasília, DF, [24 jan. 2024]. Disponível em: https://www12.senado.leg.br/noticias/materias/2024/01/24/lei-14986-de-2024-determina-inclusao-de-aspectos-femininos-no-curriculo-escolar. Acesso em: 26 jun. 2025.

SILVA, Tomaz Tadeu da. Currículo, conhecimento e democracia. Cadernos de Pesquisas, n. 73, p. 59–66, 1990. Disponível em: https://www.scielo.br/j/cp/a/7kQc5Xh47L6L8h7F5YxS4nQ/?lang=pt. Acesso em: 26 jun. 2025.

SOARES, José Francisco; GATTI, Bernardete. Equidade: Dos Dados à Pedagogia da Diversidade. In: CICLO A ESCOLA: ESPAÇOS E TEMPOS DAS AÇÕES DOCENTES, 2020, São Paulo. [Palestra proferida em 31 de agosto de 2020]. São Paulo: Instituto de Estudos Avançados da USP, 2020. Disponível em: https://www.iea.usp.br/pesquisa/catedras-e-convenios/catedra-de-educacao-basica/a-escola-espacos-e-tempos-das-acoes-docentes/escola-diversidade-e-equidade/equidade-dos-dados-a-pedagogia-da-diversidade. Acesso em: 5 abr. 2025.

TRIBUNAL DE JUSTIÇA DO DISTRITO FEDERAL E DOS TERRITÓRIOS (TJDFT). Diferença entre igualdade e equidade. [S. l.], 2022. Disponível em: https://www.tjdft.jus.br/acessibilidade/publicacoes/sementes-da-equidade/diferenca-entre-igualdade-e-equidade. Acesso em: 26 jun. 2025.

UNESCO. Declaração Universal sobre a Diversidade Cultural. São Paulo: UNESCO, 2002. Disponível em: https://www.peaunesco-sp.com.br/destaque/diversidade_cultural.pdf. Acesso em: 9 ago. 2025.

VEIGA-NETO, Alfredo; LOPES, Maura Corcini. Inclusão, exclusão, in/exclusão. Verve, revista semestral autogestionária do Nu-Sol, São Paulo, n. 20, p. 121-135, 2011. Disponível em: https://revistas.pucsp.br/index.php/verve/article/view/14886/11118. Acesso em: 5 abr. 2025.

Published

2025-12-23

How to Cite

DE SIQUEIRA SOVIK, M., & Maia, F. (2025). HUMAN RIGHTS EDUCATION IN BRAZIL AND NORWAY: Perceptions of Gender and LGBTQIAPN+ Diversity in Schools. Educação Sem Distância - Revista Eletrônica Da Faculdade Unyleya -E-ISSN 2675-9993, 5(2). Retrieved from https://educacaosemdistancia.emnuvens.com.br/esd/article/view/284